Fondation Cartier: kunst met een grote K

Er is meer in het leven dan juwelen en horloges. Echt waar! En om te bewijzen dat het menens is, richtte Cartier ruim 20 jaar geleden de Fondation Cartier op. Dit zelfstandig opererende kunstcentrum is uniek in zijn soort, met langlopende exposities waarin de kunstenaars volledig de vrije hand krijgen. Gefinancierd door Cartier.

Passie voor kunst

Juweliershuis Cartier staat al sinds mensenheugenis bekend om prachtige ontwerpen van juwelen en horloges die de tijdgeest weten te vangen. De huidige president van Cartier, Alain Dominique Perrin, is naast een groot liefhebber van juwelendesign ook een fervent bewonderaar van moderne kunst. Deze passie leidde tot de oprichting van de Fondation Cartier in 1984. Eerst in Versailles, nu als glazen museum – het ontwerp van architect Jean Nouvel is op zichzelf al een bezienswaardigheid – aan de Boulevard Raspail in Parijs. Hélène Kelmachter, conservator van het museum, vertelt enthousiast: “Alain Dominique Perrin is een groot verzamelaar en goed bevriend met veel hedendaagse kunstenaars. Zo ook met de beeldhouwer Césare die tien jaar geleden overleed. Hij was een van de grote namen in de Franse kunstgeschiedenis. Eigenlijk was hij ook degene die het idee voor de Fondation opperde bij Monsieur Perrin.”

Perrin was onmiddellijk enthousiast. “Hij heeft maar één passie: creativiteit. Of dit nu in juwelendesigns is of in videoproducties, in glas of in hout, het maakt niet uit. Wat hij wilde met de Fondation is nu, twintig jaar later, nog altijd ons enige doel: het ondersteunen en mogelijk maken van hedendaagse kunstvormen en het promoten van deze kunstvormen bij een groot publiek. Daarvoor wordt heel nauw samengewerkt met de verschillende kunstenaars, die meestal een vrijbrief krijgen om een expositie te maken waarover ze tot dan toe alleen maar hebben kunnen dromen. Daarmee is de Fondation meer een mecenaat dan een museum.”

Waanzinnige dromen
En dat is waar: een van de kunstenaars wilde zijn hele leven al een vliegtuig bouwen. “Dus dat hebben we gerealiseerd. Het vliegtuig van Marc Newson reist nu naar exposities in de gehele wereld om daar door kunstliefhebbers bewonderd te worden. En dat terwijl wij dachten, toen we hem uitnodigden, dat hij vast een retrospectief van zijn werk zou willen maken. Zo blijkt maar weer dat de Fondation meer is dan een expositie in een grote ruimte. Wij beperken de kunstenaars op geen enkele manier en helpen hen bij het realiseren van hun meest waanzinnige dromen!”
Niet alleen beeldende kunstenaars zijn welkom bij de Fondation Cartier, ook fotografen, videokunstenaars, schilders, designers, modeontwerpers en architecten worden uitgenodigd. “Het gaat om design in de breedste zin van het woord”, aldus Kelmachter. “Wij houden vijf exposities per jaar in drie cycli. Een herfst-, een lente- en een zomercyclus. Daarvoor nodigen wij de kunstenaars uit. Dat is dus best een hele eer. Zij moeten bij de inrichting van hun expositie wel weer rekening houden met de typische karakteristieken van het gebouw van de Fondation. Het is helemaal van glas. Het idee was dat het een museum zonder muren moest zijn, met een grote vrijheid en veel licht. Ook is er contact met de tuin eromheen, de ‘Theatrum Botanicum’, die ontworpen is door Lothar Baumgarten. Dat geeft de kaders aan van wat er geëxposeerd kan worden. De kunstenaars moeten dus ook nieuwe dingen maken, die hier goed tot hun recht komen.”
Naast de langlopende exposities, worden er ook weekexposities gehouden, waarin ook de theaterkunsten vaak aan bod komen. Er zijn ‘soirées nomades’ met muziek, dans en literatuur, kunstcursussen en werkgroepjes voor kinderen. Ook worden er projecten gemaakt die de wereld rondreizen. Bijvoorbeeld naar het Museum voor Moderne Kunst in Tokyo. “Voor exposities in het buitenland, worden altijd de lokale Cartier-vestigingen ingeschakeld om mee te helpen met de organisatie en worden klanten uitgenodigd om de expositie te bezoeken.”

Nieuwe generatie
Heel vreemd is het ook weer niet dat een luxehuis als Cartier een dergelijk initiatief sponsort en daarna de organisatie volledig aan anderen overlaat. Uit drie onderzoeken naar het consumptiegedrag van jongeren in de vroege jaren ’80 bleek dat van de mensen onder de 35 jaar die van luxe producten hielden, een aanzienlijk deel ook van hedendaagse kunst hield. Dit leidde tot een heel nieuwe generatie verzamelaars. Kelmachter: “Cartier kan op deze manier kunst en luxe producten integreren. Wij zijn beide onderdeel van de Richemont Group, waar ook bijvoorbeeld Piaget en Baume & Mercier deel van uitmaken. De hoofdkantoren van die merken zitten hier boven in het gebouw.” Kelmachter lacht: “Ze zitten als het ware bovenop de kunst!”

De Fondation is geopend van dinsdag tot zondag van 12.00 tot 20.00 uur. Meer informatie op: www.fondation.cartier.com

Dit artikel verscheen eerder in JF-W magazine

Photo : Patrick Gries